✨ सारांश
- हिन्दू परम्पराअनुसार आश्विन कृष्ण प्रतिपदादेखि पितृपक्ष अर्थात् सोह्रश्राद्ध सुरु भएको छ।
- दिवङ्गत पितृको सम्झनामा यस अवधिमा तर्पण, पिण्डदान, सिदादान तथा श्राद्ध गर्ने धार्मिक परम्परा रहेको छ।
- मृत्यु भएको तिथिका आधारमा सोह्र वटा तिथिमा पितृप्रति श्रद्धापूर्वक कर्म गरिने भएकाले यसलाई सोह्रश्राद्ध भनिन्छ।
- सोह्रश्राद्ध सुरु भएसँगै पशुपतिनाथ क्षेत्रलगायत विभिन्न तीर्थस्थलमा तर्पण तथा पिण्डदान गर्नेहरूको चहलपहल बढेको छ।
- श्रद्धापूर्वक पितृकार्य गरेमा परिवारमा सुख, शान्ति, समृद्धि तथा वंशवृद्धिको आशीर्वाद प्राप्त हुने शास्त्रीय मान्यता छ।
काठमाडौं । हिन्दू परम्पराअनुसार आजदेखि पितृपक्ष अर्थात् सोह्रश्राद्ध सुरु भएको छ। आश्विन कृष्ण प्रतिपदादेखि आश्विन शुक्ल प्रतिपदासम्म रहने यस अवधिमा दिवङ्गत पितृको सम्झनामा तर्पण, पिण्डदान, सिदादान तथा श्राद्ध गर्ने धार्मिक परम्परा रहेको छ।
पितृपक्षलाई दिवङ्गत आफन्तप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्ने विशेष समयका रूपमा लिइन्छ। आफ्ना पितृको मृत्यु भएको तिथिका आधारमा सोही तिथिमा श्राद्ध तथा अन्य पितृकार्य गर्ने चलन छ। सोह्र वटा तिथिमा पितृप्रति श्रद्धापूर्वक कर्म गरिने भएकाले नेपाली समाजमा यसलाई सोह्रश्राद्ध भन्ने गरिन्छ।
हिन्दू धार्मिक परम्परामा चाडपर्व, यज्ञयज्ञादि तथा अन्य महत्वपूर्ण कार्य गर्नुअघि आफ्ना दिवङ्गत पितृलाई सम्झने र उनीहरूप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्ने प्रचलन रहेको छ। बडादशैं र तिहारजस्ता प्रमुख चाडपर्वको अगाडि पर्ने सोह्रश्राद्धले सन्तानलाई पितृप्रतिको दायित्व सम्झाउने धार्मिक मान्यता छ।
पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्र शम्शेर जबरा पक्राउ
सोह्रश्राद्ध सुरु भएसँगै काठमाडौंको पशुपतिनाथ क्षेत्रलगायत विभिन्न तीर्थस्थलमा दिवङ्गत पितृको सम्झनामा तर्पण तथा पिण्डदान गर्नेहरूको चहलपहल बढ्ने गर्छ। विशेषगरी नदी, तीर्थस्थल तथा मन्दिर आसपासका क्षेत्रमा पितृकार्य गर्ने परम्परा रहिआएको छ।
कुन तिथिमा गरिन्छ श्राद्ध?
धार्मिक परम्पराअनुसार प्रतिपदा, द्वितीया, तृतीया, चतुर्थी, पञ्चमी, षष्ठी, सप्तमी, अष्टमी, नवमी, दशमी, एकादशी, द्वादशी, त्रयोदशी, चतुर्दशी, औंसी र पूर्णिमालगायत तिथिमा पितृको तर्पण तथा श्राद्ध गर्ने विधान रहेको बताइन्छ।
आफ्ना दिवङ्गत परिजनको मृत्यु भएको तिथि थाहा नभएका व्यक्तिले पनि पितृपक्षमा निश्चित तिथिमा श्राद्ध गर्ने चलन छ। यस्तो अवस्थामा पञ्चमी, अष्टमी, द्वादशी वा औंसीका दिन श्राद्ध गर्ने परम्परा रहेको धार्मिक मान्यता छ।कुन पितृको श्राद्ध कुन दिन गर्ने भन्ने कुरा सम्बन्धित व्यक्तिको मृत्यु भएको समयको तिथिका आधारमा निर्धारण गरिन्छ। त्यसपछि पितृको नाममा तर्पण, पिण्डदान, भोजन तथा दान गर्ने गरिन्छ।
तर्पण र पिण्डदानको परम्परा
पवित्र जल पितृको नाममा अर्पण गर्ने कर्मलाई तर्पण भनिन्छ। धार्मिक परम्पराअनुसार तर्पण गर्दा पवित्र जलसँगै कुश, जौ, तिल, फूल, चन्दनलगायत सामग्री प्रयोग गरिन्छ। कतिपय स्थानमा गङ्गाजल वा अन्य पवित्र जल प्रयोग गर्ने चलन पनि छ।
त्यस्तै, पिण्डदानमा विशेष विधिअनुसार तयार पारिएको पिण्ड पितृलाई अर्पण गरिन्छ। पितृकार्य गुरु–पुरोहितको निर्देशन र परिवारको धार्मिक परम्पराअनुसार सम्पन्न गर्ने चलन छ।
पितृपक्ष तथा श्राद्ध कर्मको उल्लेख विभिन्न हिन्दू धार्मिक ग्रन्थमा पाइन्छ। विशेषगरी गरुड पुराण, विष्णु पुराण लगायतका ग्रन्थमा पितृ तथा श्राद्ध कर्मको धार्मिक महत्वबारे चर्चा गरिएको पाइन्छ।
श्राद्ध गर्ने समयसम्बन्धी विधान
धार्मिक मान्यताअनुसार वार्षिक तिथिमा गरिने एकोद्दिष्ट श्राद्ध मध्याह्न समयमा, पितृपक्षमा गरिने पार्वण श्राद्ध अपराह्न समयमा तथा आभ्युदयिक श्राद्ध प्रातःकालमा गर्ने विधान रहेको छ।
गृहस्थीले सम्भव भएसम्म आफ्नै घरमा श्राद्ध कर्म गर्नुपर्ने धार्मिक मान्यता पनि रहेको छ। सहरी क्षेत्रमा डेरा वा अन्यको घरमा बस्ने व्यक्तिले भने आफ्नो सुविधाअनुसार नजिकको तीर्थस्थल, नदी, मन्दिर वा तुलसीको मठमा तर्पण तथा अन्य पितृकार्य गर्ने चलन छ।
पितृपक्षको धार्मिक विश्वास
हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार सोह्रश्राद्धका क्रममा पितृहरू पितृलोकबाट पृथ्वीमा आउने विश्वास गरिन्छ। आफ्ना सन्तान तथा परिवारका सदस्यले दिवङ्गत पितृको सम्झनामा तर्पण, पिण्डदान, श्राद्ध, भोजन तथा दान गर्ने अपेक्षा पितृहरूले राख्ने धार्मिक विश्वास छ।
श्रद्धापूर्वक पितृकार्य गरेमा पितृहरू प्रसन्न हुने र परिवारमा सुख, शान्ति, समृद्धि तथा वंशवृद्धिको आशीर्वाद प्राप्त हुने शास्त्रीय मान्यता रहेको छ। यही धार्मिक विश्वासका कारण नेपाली हिन्दू समाजमा सोह्रश्राद्धलाई महत्वपूर्ण पितृकार्यका रूपमा लिइन्छ।
पितृपक्ष सकिएपछि हिन्दूहरूको प्रमुख चाड बडादशैं सुरु हुने भएकाले सोह्रश्राद्धलाई दशैंअघिको महत्वपूर्ण धार्मिक अवधिका रूपमा पनि लिइन्छ। यस अवधिमा आफ्ना दिवङ्गत आफन्तको सम्झना गर्दै परिवार तथा समाजमा पितृप्रतिको सम्मान र कर्तव्यबोध व्यक्त गर्ने गरिन्छ।
हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार सोह्रश्राद्धका क्रममा पितृहरू पितृलोकबाट पृथ्वीमा आउने विश्वास गरिन्छ। आफ्ना सन्तान तथा परिवारका सदस्यले दिवङ्गत पितृको सम्झनामा तर्पण, पिण्डदान, श्राद्ध, भोजन तथा दान गर्ने अपेक्षा पितृहरूले राख्ने धार्मिक विश्वास छ।
श्रद्धापूर्वक पितृकार्य गरेमा पितृहरू प्रसन्न हुने र परिवारमा सुख, शान्ति, समृद्धि तथा वंशवृद्धिको आशीर्वाद प्राप्त हुने शास्त्रीय मान्यता रहेको छ। यही धार्मिक विश्वासका कारण नेपाली हिन्दू समाजमा सोह्रश्राद्धलाई महत्वपूर्ण पितृकार्यका रूपमा लिइन्छ।
पितृपक्ष सकिएपछि हिन्दूहरूको प्रमुख चाड बडादशैं सुरु हुने भएकाले सोह्रश्राद्धलाई दशैंअघिको महत्वपूर्ण धार्मिक अवधिका रूपमा पनि लिइन्छ। यस अवधिमा आफ्ना दिवङ्गत आफन्तको सम्झना गर्दै परिवार तथा समाजमा पितृप्रतिको सम्मान र कर्तव्यबोध व्यक्त गर्ने गरिन्छ।
हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार सोह्रश्राद्धका क्रममा पितृहरू पितृलोकबाट पृथ्वीमा आउने विश्वास गरिन्छ। आफ्ना सन्तान तथा परिवारका सदस्यले दिवङ्गत पितृको सम्झनामा तर्पण, पिण्डदान, श्राद्ध, भोजन तथा दान गर्ने अपेक्षा पितृहरूले राख्ने धार्मिक विश्वास छ।
श्रद्धापूर्वक पितृकार्य गरेमा पितृहरू प्रसन्न हुने र परिवारमा सुख, शान्ति, समृद्धि तथा वंशवृद्धिको आशीर्वाद प्राप्त हुने शास्त्रीय मान्यता रहेको छ। यही धार्मिक विश्वासका कारण नेपाली हिन्दू समाजमा सोह्रश्राद्धलाई महत्वपूर्ण पितृकार्यका रूपमा लिइन्छ।
पितृपक्ष सकिएपछि हिन्दूहरूको प्रमुख चाड बडादशैं सुरु हुने भएकाले सोह्रश्राद्धलाई दशैंअघिको महत्वपूर्ण धार्मिक अवधिका रूपमा पनि लिइन्छ। यस अवधिमा आफ्ना दिवङ्गत आफन्तको सम्झना गर्दै परिवार तथा समाजमा पितृप्रतिको सम्मान र कर्तव्यबोध व्यक्त गर्ने गरिन्छ।
